Podstawowe składniki odżywcze – białka

Białka to związki organiczne składające się z węgla, tlenu, wodoru, azotu i siarki.Są to wielocząsteczkowe związki zbudowane z co najmniej 100 mniejszych jednostek nazywanych aminokwasami. Do prawidłowego funkcjonowania, człowiekowi potrzebne są różne aminokwasy :

  • egzogenne – niezbędne – muszą być dostarczane w pożywieniu, gdyż organizm nie może ich samodzielnie łączyć
  • endogenne- nie niezbędne – organizm potrafi je syntetyzować ( łączyć )

 

Pod względem budowy chemicznej białka dzielimy na :

  • proste – złożone tylko z aminokwasów
  • złożone – zawierają oprócz aminokwasów związki niebiałkowe

W zależności od pochodzenia białka dzieli się na roślinne i zwierzęce.

Ze względu na pełnione funkcje dzielimy je na :

  • strukturalne – są składnikami budulcowymi komórek, mięśni, ścian naczyń krwionośnych, skóry, paznokci i włosów
  • funkcjonalne – pełnią rolę regulacyjną w organizmie – hormony, enzymy i przeciwciała

Najważniejsze role białek to :

  • zapewniają prawidłowy wzrost i rozwój oraz właściwy przebieg funkcji życiowych
  • najważniejszy składnik budulcowy nowych komórek i ich odbudowy
  • umożliwiają prawidłowy przebieg procesów metabolicznych
  • mogą stanowić materiał energetyczny w przypadku gdy węglowodany i tłuszcze, nie dostarczają odpowiedniej ilości energii

Niedobór białek może prowadzić do :

  • zahamowania wzrostu
  • opóźniony rozwój psychiczny i fizyczny
  • niedokrwistość i wydłużenie czasu krzepliwości krwi
  • trudności w gojeniu się ran
  • zaburzenia gospodarki wodnej w organizmie ( obrzęki )
  • zaburzenia trawienia i wyniszczenie organizmu

W przeciętnej diecie największy udział w dostarczaniu białka mają przetwory zbożowe, mleko i produkty mleczne, mięso i jego przetwory oraz jaja. Na wartość odżywczą białka wpływa zawartość aminokwasów egzogennych i endogennych, strawność białka oraz jego zdolność do uzupełniania aminokwasów.

W zależności od jakości, białka możemy podzielić na :

  • pełnowartościowe – zawartość aminokwasów egzogennych odpowiada zapotrzebowaniu człowieka. Są to białka pochodzenia zwierzęcego : jaja, produkty mleczne i mięso
  • niepełnowartościowe – zawartość aminokwasów egzogennych nie odpowiada zapotrzebowaniu. Są to produkty zbożowe i suche nasiona roślin strączkowych, wyjątkiem w tej grupie jest białko soi.

W celu uzupełniania wartości odżywczych białek roślinnych, można zwiększyć spożywając je razem z produktami zawierającymi białko zwierzęce. Aby organizm mógł w pełni wykorzystać białko do celów budulcowych, powinno spożywać się 10-15% białka pełnowartościowego tj. produkty pochodzenia zwierzęcego jak jaja, produkty mleczne i mięso.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *